მშენებლობის ხარისხი – კანონმდებლობა, ტექნოლოგია, მონიტორინგი

BDO.ge

ქართულ რეალობაში, მშენებლობისა და შენობების ხარისხთან დაკავშირებით ბევრი კითხვა ჩნდება – მშენებლებს, ზოგიერთი თხელი და დაბზარული კედლების გამო საყვედურობს, სხვები სინესტის თუ გაჭიანურებული მშენებლობის გამო… ზოგიერთის თვალსაზრისით კი, საბჭოთა პერიოდში აშენებული შენობა ბევრად უფრო მყარი, ხარისხიანი და უსაფრთხოა, ვიდრე ახალი აშენებული.  პრობლემად სახელდება ისიც, რომ მობინადრეების შესახლება შენობის ექსპლუატაციაში ოფიციალურად მიღებამდეც ხდება…

საკითხის აქტუალურობიდან გამომდინარე, ჩვენ კითხვებით ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს, სივრცითი დაგეგმარებისა და სამშენებლო პოლიტიკის დეპარტამენტის წარმომადგენელს, დავით გიგინეიშვილს მივმართეთ.

  • მოწმდება თუ არა საქართველოში მშენებლობის ხარისხი და რომელი ორგანოს კომპეტენციაში შედის შემოწმების განხორციელება?

ყველაფერი კონტროლდება, ოღონდ ეს გაწერილია სხვადასხვა კანონსა თუ დადგენილებაში და სხვადასხვა საფეხურებზე სხვადასხვანაირად მოწმდება. მაგალითად, არმატურა, რომელიც საქართველოში იმპორტით შემოდის, პირველ რიგში საბაჟოზე მოწმდება, შემდეგ კი ტექნიკური და სამშენებლო ზედამხედველობის სააგენტო ამოწმებს მას და ამის შემდეგ ხდება მისი დაშვება სამშენებლო მოედანზე. ასე ვთქვათ, ეს არის შემოწმების პირველი საფეხური.

თავის მხრივ, სამშენებლო კომპანია მუშაობს შესაბამისი კონსტრუქციული პროექტის მიხედვით, რომელსაც სავალდებულოა გავლილი ჰქონდეს ექსპერტიზა. სწორედ ამ საექსპერტო დასკვნის საფუძველზე გაიცემა ნებართვა, არა თვითონ პროექტზე, არამედ მესამე პირის, ექსპერტის მიერ გაცემულ საექსპერტო დასკვნაზე, სადაც ცალსახად უნდა ეწეროს, რომ ეს პროექტი ან კარგია ან ცუდი – თუ კარგია, ამ შემთხვევაში გაიცემა ნებართვა. ამ გზით ხდება პროექტის შემოწმება.  ოღონდ მერია, ამ შემთხვევაში ნებართვის გამცემი, ამოწმებს მხოლოდ და მხოლოდ რა წერია დასკვნაში და არა თვითონ პროექტს, რადგან ლოგიკურია, მერიაში არ მუშაობენ ინჟინრები, რომლებმაც უნდა შეამოწმონ ეს. რაც შეეხება კონსტრუქციულ პროექტს, ე.წ. პრარაბი (სამუშაოთა მწარმოებელი) ვალდებულია, გაყვეს პროექტს. თუ პროექტში წერია, რომ არმატურა უნდა იყოს შემოწმებული ორი პარტიის რაღაცა სტანდარტის მიხედვით, ის ვალდებულია დაიქირაოს კომპანია, ლაბორატორია, წაიღოს ეს არმატურა და შეამოწმოს. ამის გარდა, სამშენებლო მოედნებზე ჰყავთ ტექნიკური ზედამხედველი, რომელიც ამოწმებს პროექტთან მშენებლობის  შესაბამისობას. ანუ, ამ საფეხურებით, ფაქტობრივად, მინიმუმამდეა დაყვანილი ის, რომ არმატურის ხარისხი იყოს ცუდი.

  • არმატურასთან მიმართებით გასაგებია, მაგრამ არის შემთხვევები, როდესაც კედლები, შენობები იბზარება

თუ შენობა დაიბზარა სამი ვარიანტია – ან მასალა იყო უხარისხო, ან პროექტი შესრულდა არასწორად, ან პროექტი თავიდანვე იყო არასწორად გაკეთებული. ის რომ პროექტი იყოს ცუდად გაკეთებული ამის რისკი მინიმიზირებულია დამატებითი ექსპერტიზით.  სამშენებლო მოედანზე ყველაფერი პროექტის მიხედვით რომ შესრულდეს, ამაზე პასუხისმგებელია დამკვეთი, ვინც თანხას იხდის. არავის ინტერესში არ არის, რომ რამე უხარისხოდ გაკეთდეს. მშენებლის ინტერესშიც არაა, რომ რაღაცა გააკეთოს ისეთი, რომელიც ხვალ შეიძლება დაინგრეს. თუმცა არის გარკვეული ხარვეზები, აშენებულ შენობაში არაერთი ბზარი მე თვითონაც მინახავს, მაგრამ ძალიან ძნელია 100%-ით იმის თქმა, რომ ეს შენობა უსაფრთხო არ არის. ამას სჭირდება შესაბამისი კვლევები, დასკვნები და ა.შ.

  • ხდება თუ არა უშუალოდ აშენებული შენობის შემოწმება?

თვითონ შენობის შემოწმება შეუძლებელია, რადგან რა უნდა შემოწმდეს უკვე აშენებულ შენობაში?! ხდება საბუთების შემოწმება ექსპლუატაციაში მიღების წინ ზედამხედველობის სამსახურის მიერ. ოღონდ ეს, ასე ვთქვათ, უსაფრთხოების ხარისხთან არ არის კავშირში, ეს უფრო დაკავშირებულია ფართებთან მიმართებით.

  • შემოწმების შემდეგ დადებითი შედეგის შემთხვევაში, შენობას რაიმე სახის სტატუსი/სერტიფიკატი ხომ არ ენიჭება? თუ კი, ეს სერტიფიკატი მშენებარე შენობის ექსპლუატაციაში მიღებისას რა როლს ითამაშებს?

სერტიფიკატი არ ენიჭება, უბრალოდ, მოწმდება. თუ ხარვეზი არ არის, ზედამხედველობის სამსახური წერს ოქმს, რომ ხარვეზი არ არის. თუ რაღაცა ხარვეზია, ისიც იწერება ოქმში და ეძლევა მშენებელს მითითება და გონივრული ვადა ხარვეზის გამოსასწორებლად. ხარვეზის გამოსწორების შემდეგ, მშენებელი ხელმეორედ გამოიძახებს ზედამხედველს, რომელიც ამას ამოწმებს და შემდეგ იღებს შენობას ექსპლუატაციაში.

  • როგორი ტიპის  შენობები მოწმდება და ამ ეტაპისთვის რამდენი შენობაა შემოწმებული? ასევე, ძირითადად, რა სახის დარღვევები ფიქსირდება?

ყველა შენობა მოწმდება. აღსანიშნავია, რომ ობიექტების სახელმწიფო, საჯარო ზედამხედველობა 24 საათის განმავლობაში არ ხორციელდება. ადგილზე ზედამხედველობის სამსახურის წარმომადგენელი მაშინ არის, როდესაც რაღაცა ხდება, მაგალითად, რაღაც პრობლემური საკითხი როცაა ან როდესაც მთავრდება შენობა.

რაც შეეხება დარღვევებს, ამ კუთხით სტატისტიკას არ ვიცნობ, როგორც ასეთი, არც არის. თუმცა, ძალიან ხშირია ფართებთან მიმართებით ხარვეზები. სხვადასხვა დონეებზე არის 5-10 სანტიმეტრით ცდომილებები, რის გამოც გაცემული ნებართვების შესაბამისად ფართები არ ემთხვევა.

  • ფართები როდესაც არ ემთხვევა, მაშინ მისი დანგრევა და ხელახლა აშენება უნდა მოხდეს?

იდეაში კი. იყო შემთხვევები, როდესაც მანსარდებთან მიმართებით დახურული შენობა დაშლილა და ჩამოწეულა ქვევით.

  • საზოგადოებაში მუსირებს შეხედულება, რომ საქართველოში უხარისხო შენობებს აშენებენ, თუმცა შენობის კონსტრუქციის ნგრევა პრაქტიკაში არ ყოფილა. თქვენი შეფასებით, რამდენად სწორია საზოგადოებრივი აზრი, ქვეყანაში უხარისხო მშენებლობასთან დაკავშირებით?

მე ვეწინააღმდეგები ამ მოსაზრებას და მაქვს ჩემი არგუმენტი. ძველი სახლები 1990 წლამდე, საბჭოთა კავშირის პერიოდში, ძირითადად  ე.წ. ანაკრები რკინა-ბეტონის კონსტრუქციებისგან  შენდებოდა. რკინა-ბეტონის კონსტრუქციები მზადდებოდა სადღაც ქარხანაში, მერე მოდიოდა სამშენებლო მოედანზე და ეწყობოდა.  შემდეგ კარკასზე ხდებოდა ე.წ. სინკარების  (ღრუტანიანი ფილა) დალაგება ზევიდან და ასე შენდებოდა შენობა. ეს არ იძლევა ისეთი საიმედოობის გარანტიას, როგორსაც მონოლითური მშენებლობა, რომელიც დღეს მიმდინარეობს – დღეს ყველაფრის ბეტონირება ობიექტზე ხდება. ეს ერთი მხარეა, რომ თვითონ ტექნოლოგია არის რადიკალურად შეცვლილი. მეორე ძალიან მნიშვნელოვანია ის, რომ 1988 წლამდე ყველა შენობა მიწისძვრის კუთხით ერთი ბალით უფრო ნაკლებზე იყო გაანგარიშებული. მაშინ ითვლებოდა, რომ მაგალითად, თბილისი იყო 7-ბალიანი სეისმური საშიშროების ზონა და ყველა სეისმური რუკა იძლეოდა ამის საფუძველს. 7 ბალზე გაანგარიშებულ ქალაქ სპიტაკში,1988 წელს  მომხდარი 8 ბალზე უფრო ძლიერი მიწისძვრის შემდეგ, საქართველოში გადაწყდა, რომ მშენებლობისას ყველა შენობა გაანგარიშებულიყო ერთი ბალით უფრო მაღალზე. მაგალითად, თბილისი თუ მანამდე იყო 7 ბალზე გაანგარიშებული, სომხეთში მომხდარი დამანგრეველი მიწისძვრის შემდეგ, გაანგარიშებული უნდა ყოფილიყო 8 ბალზე და ა.შ. ამიტომ მოსაზრება, რომ ძველი შენობები კარგია და ახლები არა, მაინცდამაინც  სიმართლეს არ შეესაბამება. ცალსახად შემიძლია ვთქვა, რომ ახალი აშენებული შენობები მდგრადობის თვალსაზრისით უფრო მდგრადია, ვიდრე საბჭოთა პერიოდში აშენებული.

  • თვლით თუ არა საჭიროდ, რომ მშენებარე ბინის (ფართის) მყიდველსა და მშენებელს შორის გასაფორმებელი უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, უნდა ითვალისწინებდეს პასუხისმგებლობას მშენებლობის ხარისხთან დაკავშირებით?

ალბათ უმჯობესი იქნება, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებაში აღნიშნული იყოს ყველა დეტალი. ეს მშენებელსაც ამყოფებს უფრო მობილიზებულს და მომხმარებელიც უფრო მეტად იქნება დაცული. უბრალოდ, პრაქტიკაში რამდენად იქნებოდა გამოყენებული ეს, ცოტა რთულია იმის გამო, რომ სამშენებლო კომპანია, როგორც წესი, არ არის შენობაზე პასუხისმგებელი, რადგან დამკვეთი არის დეველოპერი.  მაგრამ ბინის პატრონმა იმას უნდა მოსთხოვოს პასუხი, ვისგანაც მან ბინა იყიდა – თუ იყიდა სამშენებლო კომპანიისგან, რაც შედარებით იშვიათია, მას და თუ დეველოპერისგან, მაშინ დეველოპერს.

  • როგორია ტენდენციაუმჯობესდება თუ არა საქართველოში მშენებლობის ხარისხი?

საქართველოში მშენებლობის ხარისხი უმჯობესდება და არა მარტო იმის გამო, რომ მასალები უმჯობესდება, ტექნოლოგიებიც ვითარდება.. იმის გამოც, რომ დროთა განმავლობაში გამოცდილება გროვდება, იზრდება ახალი კადრები, არქიტექტორები და ინჟინრები. გამოცდილებასთან ერთად, შესაძლებლობებიც უფრო მეტია – თანამედროვე კომპიუტერული ტექნოლოგიები იძლევა იმის საშუალებას, რომ დაამოდელირო შენობა და წინასწარ განსაზღვრო ნებისმიერი დატვირთვა და დეტალი ციფრულ მოდელში.

  • იანვრიდან ამოქმედდა რეგლამენტი, რომელიც სამშენებლო პროდუქტების ზედამხედველობას ამკაცრებს. როგორ ფიქრობთ, მშენებლობის ხარისხის გაუმჯობესებას შეუწყობს თუ არა ხელს სამშენებლო მასალების კონტროლი?

რა თქმა უნდა, კი. ეს რეგლამენტი იმისთვის არის შემოღებული, რომ საბოლოო ჯამში ხარისხს შეუწყოს ხელი, თუმცა, ხარისხი ცოტა სუბიექტური ტერმინია. მე ვიტყოდი, რომ მთლიანობაში უსაფრთხოებას შეუწყობს ხელს უფრო მეტად როგორც სახანძროს, ასევე მდგრადობის კუთხით.

მასალები, რომლებზეც საუბარია ამ ტექნიკურ რეგლამენტში,  პირდაპირ კავშირშია უსაფრთხოებასთან: ბეტონი და არმატურა, ეს არის შენობა-ნაგებობის მდგრადობაზე პასუხისმგებელი ელემენტები, თუ ისინი კარგია, მაშინ შენობა არ ინგრევა მიწისძვრის, ქარისა  თუ სხვადასხვა სტიქიური კატასტროფის დროს და არც საკუთარი წონისგან. რაც შეეხება პლასტმასის მილებსა და ელექტრო კაბელებს, თუ არ არის შესაბამისი მასალით წარმოებული, ხანძრის დროს გამოყოფენ მხუთავ აირს, რომელიც სახიფათოა ადამიანის  სიცოცხლისათვის. მაგრამ, მაგალითად, როგორი იქნება კერამიკული ფილები სამზარეულოსა თუ სააბაზანოში, ეს არ მოწმდება, რადგან კერამიკული კაფელი და მეთლახი არ ხვდება შენობის უსაფრთხოების ნაწილში და ამიტომ მათზე არ ვრცელდება ასეთი ტიპის რეგულაციები.

  • რა საკანონმდებლო ცვლილებები იგეგმება იმისთვის, რომ ქვეყანაში მშენებლობის და შესაბამისად, შენობანაგებობების ხარისხი, კიდევ უფრო გაუმჯობესდეს?

სამშენებლო სფერო არის ეკონომიკის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი და მამოძრავებელი სფერო. 2000-იანი წლების დასაწყისიდან მიდიოდა ამ სფეროს დერეგულირება იმისთვის, რომ ეკონომიკის სტიმულირება მომხდარიყო და ეს ასეც მოხდა. 2006, 2007, 2008  წლებში იყო მშენებლობის ბუმი, მერე იყო მცირე ვარდნა, თუმცა კვლავ ისევ ბუმი, რომელიც ჯერ კიდევ გრძელდება. ამ პერიოდში მთელი რიგი ნორმატიული აქტები და ტექნიკური რეგლამენტები გაუქმდა პრინციპით: ოღონდ რამე ავაშენოთ და მერე ბაზარი ამ ყველაფერს თავად დაარეგულირებს. 2011-2012 წლებში მოხდა ამის ანალიზი და  პოლიტიკაც შეიცვალა. ერთ-ერთი ბოლო იყო “დადგენილება 41”-ის მიღება, რაც შენობა-ნაგებობების უსაფრთხოების წესებს ეხება.

ამჟამად ყველაზე ინტენსიურად ვმუშაობთ ევროკოდების იმპლემენტაციაზე. ევროკოდები ძირითადად არის მდგრადობის შესახებ, მას ინჟინერ-კონსტრუქტორები იყენებენ  შენობების სხვადასხვა დატვირთვაზე გაანგარიშებისთვის, მათ შორის სეისმურ დატვირთვაზე, ქარზე, თოვლზე და ა.შ.  2014 წელს იქნა  შემუშავებული სტრატეგია, ევროკოდების თარგმნის, ადაპტირებისა და ეროვნული დანართების შემუშავების შესახებ.  სტრატეგია არის 5 წლიანი, შესაბამისად 2020 წელს უნდა იყოს დასრულებული ევროკოდების სრული პაკეტი, ანუ ნათარგმნი ქართულ ენაზე, თავისი ეროვნული დანართებით. ამ ეტაპისთვის ჩვენ გვაქვს გადმოთარგმნილი თითქმის ყველა ევროკოდი, მათ შორის ევროკოდი 8 (სეისმომედეგი მშენებლობა), რომელიც ყველაზე კრიტიკულია ჩვენთვის. ევროკოდ 8-ზე უკვე შემუშავებული გვაქვს ეროვნული დანართებიც. იდეაში 2020 წლიდან ამოქმედდა ეს ევროკოდები. სავარაუდოდ, ევროკოდები სავალდებულო არ იქნება. გარდამავალი პერიოდი იქნება დადგენილი. ევროკავშირის რეკომენდაციებით,  ეს გარდამავალი პერიოდი არის 3-დან 5 წლამდე.  

ევროკოდების გარდა, ჩვენი მუშაობა მიმართულია იქითკენაც, რომ  პროცედურები, ბიუროკრატია შემცირდეს და მოთხოვნა იქნას გაზრდილი ხარისხის, მდგრადობის მიმართ და ა.შ.

  • ენერგეტიკული გაერთიანების წევრობის ფარგლებში, საქართველომ აიღო ვალდებულება განახორციელოს ევროდირექტივები შენობებში ენერგოეფექტურობის დანერგვის საკითხებთან დაკავშირებით. ვალდებულების მიხედვით, ყველა ახალი შენობა უნდა აკმაყოფილებდეს ენერგოეფეტურობის სტანდარტებსრა ეტაპზეა ენერგოეფექტურობასთან დაკავშირებით საკანონმდებლო პაკეტის განხილვა პარლამენტში?

ენერგოეფექტიანობის შესახებ ეკონომიკის სამინისტროს მიერ დაწერილი კანონპროექტი შარშან ზაფხულში შევიდა საქართველოს პარლამენტში, მოხდა მისი პირველი მოსმენა და არ გავიდა შემდეგ. პარლამენტს ჰქონდა რამდენიმე არგუმენტი, რატომ არ მიიღო  შარშან საშემოდგომო სესიების დროს ეს კანონპროექტი. ერთ-ერთი არგუმენტი იყო ის, რომ ეკონომიკის სამინისტროს არ ჰქონდა წარმოდგენილი  კვლევა, კანონის მიღების შედეგად გაძვირება რა პერიოდში იქნებოდა ამოღებული. ჩვენ შარშან ნოემბერშივე შევადგინეთ კვლევა, და ამ კვლევის საფუძველზე ჩვენ შეგვიძლია ვთქვათ, რომ საქართველოს 3 კლიმატურ ზონაში გაძვირება სხვადასხვანაირად აისახება. ანუ დღეს თუ ღირს ერთი ლარი კვადრატული მეტრის მშენებლობა, ამ კანონის ამოქმედების  შემდეგ,  ამ სამივე ზონაში შენობების აშენება გაძვირდება  5-დან 10 პროცენტამდე. მაგრამ, ეს შენობის ექსპლუატაციაში შესვლის შემდეგ გამოიწვევს ენერგიის დაზოგვას. თანხას, რომელსაც მომხმარებელი დაზოგავს, ამ  გაძვირებას ამოიღებს დაახლოებით 7-დან 10 წლამდე. ეს კვლევაც მივაწოდეთ პარლამენტს დეკემბერში, მაგრამ სესიები დასრულებული იყო და ამიტომ კანონპროექტის განხილვა საგაზაფხულო სესიებზე იგეგმება. გარდა ამისა, ენერგეტიკის დეპარტამენტი მუშაობს ენერგოეფექტურობის მთლიან კანონმდებლობაზე, იმაზე შენობებს რაც არ ეხება (განახლებად ენერგიებზე და ა.შ.). ეს პაკეტიც როცა შევა პარლამენტში, მათი განხილვა ერთად მოხდება.

  • შენობების ენერგოეფექტურობის კონტროლი ვინ უნდა განახორციელოს?

პირველ რიგში, ახლანდელი კანონი რაც არის შესული, ითვალისწინებს შენობების ენერგო აუდიტს, ანუ უნდა მოხდეს შენობების აუდიტი. ეს უნდა გააკეთოს შესაბამისმა აკრედიტებულმა ორგანოებმა. კერძო ორგანოები, რომლებიც გაივლიან აკრედიტაციას, ისინი შეამოწმებენ ამ შენობებს.

სამშენებლო ჟურნალი “Construction Solutions”

მსგავსი სტატიები